ముంచుకొస్తున్న సంక్షోభం - ఆలస్యమైన స్పందన: పొదుపు మంత్రాలు ఎవరి కోసం?

పశ్చిమాసియా లో యుద్ధం ప్రారంభమై రెండున్నర నెలలు (73 రోజులు) గడిచిన తర్వాత.. ఎట్టకేలకు భారత ప్రభుత్వం దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎదురుకాబోతున్న సవాళ్లను గుర్తించి మే 12న మేల్కొంది. పరిస్థితి తమ అదుపులోనే ఉందంటూ ఇన్నాళ్లూ కాలయాపన చేసిన పాలకులు, ఇప్పుడు ముంచుకొస్తున్న ముప్పును తట్టుకోవడానికి ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ద్వారా ఏడు రకాల పొదుపు చర్యలను ప్రకటించారు. పరిస్థితి ఎంత తీవ్రంగా ఉందనడానికి, రోజుకో కొత్త నిబంధన తీసుకురావడం, చివరకు ఎన్నికలు ముగియగానే ఇంధన (పెట్రోలియం) ధరలను భారీగా పెంచడమే నిదర్శనం.

ప్రభుత్వం ప్రకటించిన ఈ ఏడు చర్యల ముఖ్య ఉద్దేశం.. దేశంలో పొదుపును పెంచడం, దిగుమతులను తగ్గించుకోవడం . విదేశీ ప్రయాణాలు, విదేశాలలో డెస్టినేషన్ వెడ్డింగ్స్ చేసుకోవడం, విపరీతంగా బంగారం కొనడం వంటి వాటిని ప్రజలు పూర్తిగా మానుకోవాలని ప్రభుత్వం కోరుతోంది. ప్రైవేట్ వాహనాలకు బదులు ఆర్టీసీ బస్సులు, మెట్రో వంటి ప్రజా రవాణాను వాడాలని, వారంలో కొన్ని రోజులు 'వర్క్ ఫ్రమ్ హోమ్' చేయాలని సూచిస్తోంది. భారతీయ వస్తువులనే కొనాలనే నినాదం ద్వారా విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని ఆదా చేయడమే పాలకుల వ్యూహం. ఎందుకంటే ఫిబ్రవరి చివరి వారం నుండి దేశీయ విదేశీ మారక నిల్వలు ఏకంగా 30 బిలియన్ డాలర్లు హరించుకుపోయాయి. దీనివల్ల డాలర్‌తో పోలిస్తే రూపాయి విలువ ₹91 నుండి ₹96 కు (5% పైగా) పతనమైంది. ఇది దేశంలో ద్రవ్యోల్బణాన్ని, ధరల పెరుగుదలను మరింత పెంచుతోంది.

అంతర్జాతీయంగా అత్యంత కీలకమైన 'స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్' (Strait of Hormuz) సముద్ర మార్గం మూతపడటంతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు సరఫరాకు పెద్ద బ్రేక్ పడింది. గతంలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్, ఇరాక్ యుద్ధాలు ఏళ్ల తరబడి సాగినట్లే.. ఇరాన్ కూడా అంత తేలికగా లొంగిపోయే దేశం కాదని, ఈ సంక్షోభం దీర్ఘకాలం కొనసాగుతుందని ముందే ఊహించాల్సింది. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దేశాలు భారీగా బాంబుల వర్షం కురిపించినప్పటికీ, ఇరాన్ తన సార్వభౌమాధికారాన్ని కాపాడుకుంటూ అమెరికా హెచ్చరికలకు లొంగకుండా నిలబడింది.

ఇంధన సమీకరణాలు - భారత భద్రతకు ముప్పు

ప్రపంచ ఇంధన అవసరాలలో 80% వాటా శిలాజ ఇంధనాలదే (చమురు, బొగ్గు, గ్యాస్). ఇందులో చమురు వాటా 30% కాగా, వినియోగంలో దీని వాటా 40% వరకు ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా రోజుకు 102 మిలియన్ బారెళ్ల చమురు వినియోగం జరుగుతుంటే.. అందులో 20% కేవలం స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ గుండానే రవాణా అవుతుంది. అంటే ఈ మార్గం మూతపడటంతో ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాలో 6% ఒక్కసారిగా నిలిచిపోయింది.

భారతదేశం తన ముడి చమురు (Crude Oil) అవసరాలలో దాదాపు 90% దిగుమతుల పైనే ఆధారపడుతోంది. యుద్ధానికి ముందు, మన మొత్తం చమురు దిగుమతుల్లో 53% పశ్చిమ ఆసియా (గల్ఫ్) దేశాల నుండే వచ్చేది. అలాగే 50% ఎల్‌ఎన్‌జీ (LNG), 60% ఎల్‌పీజీ (LPG) దిగుమతి చేసుకుంటుండగా.. అందులో మెజారిటీ వాటా గల్ఫ్ దేశాలదే. ఈ లెక్కన సముద్ర మార్గం మూతపడటం వల్ల భారత్‌కు రావాల్సిన 47% ముడి చమురు, 30% ఎల్‌ఎన్‌జీ, 54% ఎల్‌పీజీ సరఫరాపై తీవ్ర ప్రభావం పడింది. ఈ కొరతను స్వల్పకాలంలో ఇతర మార్గాల ద్వారా భర్తీ చేయడం అసాధ్యం.

వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ గణాంకాల ప్రకారం.. ఏప్రిల్ 2026లో చమురు దిగుమతులు గత ఏడాదితో పోలిస్తే 10% తగ్గాయి. మార్చితో పోలిస్తే కొంత ఎక్కువే ఉన్నప్పటికీ, యుద్ధానికి ముందున్న స్థాయితో పోలిస్తే అది కేవలం 59% మాత్రమే. విచిత్రం ఏమిటంటే.. దేశంలో ముడి చమురు దిగుమతులు తగ్గినప్పటికీ, ప్రైవేట్ రిఫైనరీలు తయారు చేసిన పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల 'ఎగుమతులు' మాత్రం ఏప్రిల్‌లో 35% పెరిగాయి. అంటే దేశీయ వినియోగానికి వాడాల్సిన చమురు నిల్వలు భారీగా కరిగిపోయాయి. ఎన్నికల ప్రచారం జరుగుతున్నంత కాలం ఓట్ల కోసం ధరలు పెంచకుండా పాత వినియోగాన్ని అలాగే సాగనిచ్చారు. ఫలితంగా దేశ ఇంధన భద్రత (Energy Security) ప్రమాదంలో పడింది. అందుకే ఇప్పుడు ఎన్నికలు ముగియగానే పాలకులు భయాందోళన బటన్ నొక్కుతున్నారు.

ప్రభుత్వ అంచనాల ప్రకారం పైప్‌లైన్లలో 60 రోజులకు సరిపడా స్టాక్ ఉన్నప్పటికీ, రిఫైనరీల వద్ద కేవలం ఒక వారం స్టాక్ మాత్రమే ఉంటుంది. దీనికి అదనంగా ప్రభుత్వం వద్ద 9 రోజులకు సరిపడే వ్యూహాత్మక నిల్వలు (Strategic Reserves) ఉన్నాయి. ఒకవేళ ముడి చమురు ఇన్-ఫ్లో రోజువారీ అవసరాల కంటే 33% తగ్గితే, మన వద్ద ఉన్న స్టాక్ కేవలం 48 రోజుల్లోనే పూర్తిగా అయిపోతుంది. ఆ తర్వాత దేశంలో పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల తయారీని 33% తగ్గించాల్సి వస్తుంది. ఇది దేశ పారిశ్రామిక రంగానికి, రవాణాకు కోలుకోలేని దెబ్బ.

మరో దారుణం ఏమిటంటే.. భారత ప్రైవేట్ రిఫైనరీలు (రిలయన్స్, నయారా వంటివి) దేశంలో చమురు కొరత ఉన్నప్పటికీ తమ స్వలాభం కోసం విదేశాలకు ఎగుమతులు చేస్తూనే ఉన్నాయి. ప్రభుత్వం 'ఫోర్స్ మెజ్యూర్' (Force Majeure) చట్టాన్ని ఉపయోగించి ఈ ఎగుమతులను దేశ ప్రయోజనాల కోసం నిలిపివేసి ఉండవచ్చు. కానీ కార్పొరేట్ లాభాల కోసం 75 రోజులు గడుస్తున్నా ఎగుమతులను ఆపలేదు. ఫలితంగా దేశం ఇప్పుడు తీవ్రమైన ఇంధన కొరత దశలోకి ప్రవేశిస్తోంది. మార్చి మొదటి వారంలోనే కఠిన నిర్ణయాలు తీసుకుని, ఎగుమతులు నిలిపివేసి ఉంటే ఈ రోజు పరిస్థితి ఇంత దారుణంగా ఉండేది కాదు.

స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ సంక్షోభం - విదేశీ మారక ద్రవ్యం

ఇరాన్ దేశానికి స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ అనేది తన సార్వభౌమత్వాన్ని కాపాడుకోవడానికి దొరికిన ఒక 'ట్రంప్ కార్డ్'. అంతర్జాతీయ ఒత్తిళ్లు ఉన్నప్పటికీ, అమెరికా నుండి భవిష్యత్తు దాడులపై స్పష్టమైన హామీ లభించే వరకు ఆ మార్గాన్ని తెరిచే ప్రసక్తే లేదని ఇరాన్ భీష్మించుకుంది. గతంలో చర్చలు జరుగుతున్నప్పుడే తమపై రెండుసార్లు బాంబుల వర్షం కురిపించిన అమెరికాను ఇరాన్ నమ్మడం లేదు. అందువల్ల ఈ సముద్ర మార్గం ఇంకెంత కాలం మూసి ఉంటుందో ఎవరికీ తెలియదు.

ప్రపంచంలోని అనేక దేశాలు మార్చి మొదటి వారంలోనే రేషనింగ్, ధరల పెంపు, వర్క్ ఫ్రమ్ హోమ్ వంటి చర్యలు చేపట్టాయి. ప్రపంచంలోనే రెండో అతిపెద్ద చమురు దిగుమతిదారు అయిన భారత్ కూడా అప్పుడే అప్రమత్తం కావాల్సింది. కానీ, తాము అన్నింటికీ సిద్ధంగా ఉన్నామంటూ ప్రభుత్వం పార్లమెంట్‌లో అసత్యాలు చెప్పింది.

మరోవైపు విదేశీ మారక నిల్వలు వేగంగా పడిపోవడానికి ఎఫ్‌డీఐ (FDI), ఎఫ్‌ఐఐ (FII) నిధులు దేశం దాటిపోవడమే కారణం. రూపాయి విలువ పతనం అవుతుండటంతో ఎగుమతిదారులు తమ సొమ్మును దేశంలోకి తీసుకురావడానికి ఆలస్యం చేస్తున్నారు. ఈ తరుణంలో విదేశాలకు నిధులు పంపే 'లిబరలైజ్డ్ రెమిటెన్స్ స్కీమ్' (LRS) ను ప్రభుత్వం ఎందుకు నిలిపివేయలేదు? ఈ పథకం కింద భారతీయులు ఏడాదికి $250,000 వరకు విదేశాలకు పంపుకోవచ్చు. దీని ద్వారా గతేడాది ఏకంగా 25 బిలియన్ డాలర్లు దేశం దాటిపోయాయి. విదేశీ ప్రయాణాలు మానుకోండి అని సామాన్యుడికి అప్పీల్ చేయడం కంటే, ఈ ఎల్‌ఆర్ఎస్ (LRS) ను నిలిపివేసి ఉంటే దేశానికి 15 బిలియన్ డాలర్ల విదేశీ మారకం మిగిలేది. కానీ ఈ పథకాన్ని వాడేది దేశంలోని అత్యంత సంపన్న వర్గాలు కావడంతో ప్రభుత్వం చేతులెత్తేసింది.

ఇక బంగారం దిగుమతుల విషయానికి వస్తే.. గతేడాది భారత్ ₹72 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన 720 టన్నుల బంగారాన్ని దిగుమతి చేసుకుంది. దేశంలోని 90% సామాన్య ప్రజలకు బంగారం కొనేంత పొదుపు లేదు. కేవలం టాప్ 3% ఉన్న ధనవంతులే తమ నల్లధనాన్ని దాచుకోవడానికి, రూపాయి పతనం నుండి రక్షణ పొందడానికి బంగారం బిస్కెట్లు, బార్లను కొంటున్నారు. గ్లోబల్ అన్సర్టైనిటీ ఉన్నంత కాలం వారు కొంటూనే ఉంటారు.

వివిధ వర్గాలపై ప్రభావం - పాలకుల విశ్వసనీయత

ఈ సంక్షోభం వల్ల దేశంలోని పేదలు, మధ్యతరగతి వర్గాలు ఇప్పటికే నలిగిపోతున్నారు. వంట గ్యాస్ బ్లాక్ మార్కెట్ అవ్వడం దీనికి స్పష్టమైన ఉదాహరణ. ప్రభుత్వ అధికారిక ద్రవ్యోల్బణ డేటా 3.5% అని చెప్తున్నప్పటికీ, క్షేత్రస్థాయిలో పేదవాడికి నిత్యావసరాల ధరలు 30 నుండి 40 శాతం పెరిగాయి. నిరుద్యోగం, ఆదాయాల క్షీణత, ఇంధన ధరల పెంపుతో అసంఘటిత రంగం కుప్పకూలిపోతోంది. ఆర్థిక వ్యవస్థ 'స్టాగ్‌ఫ్లేషన్' (Stagflation) దాటి ఆర్థిక మాంద్యం (Recession) లోకి వెళ్లే ప్రమాదం పొంచి ఉంది.

ఇలాంటి స్థితిలో అనవసర ఉత్పత్తుల తయారీని తగ్గించి, నిత్యావసరాల ఉత్పత్తిని పెంచాలి. సమాజం కోసం త్యాగాలు చేయాలని పిలుపునిచ్చే పాలకులకు మొదట 'విశ్వసనీయత' (Credibility) ఉండాలి. కానీ ప్రస్తుత పాలకులపై ప్రజల్లో ఆ నమ్మకం లేదు. నిన్నటివరకు ఎన్నికల కోసం వందల కార్ల కాన్వాయ్‌లతో, భారీ ర్యాలీలతో హంగామా చేసిన పాలకులు.. ఇప్పుడు హఠాత్తుగా పొదుపు మంత్రాలు జపిస్తుంటే జనం ఎలా నమ్ముతారు? ప్రధాని ఇప్పుడు కేవలం రెండు కార్ల కాన్వాయ్ వాడుతున్నట్లు చూపిస్తున్నారు. ఒకవేళ రెండు కార్లతోనే భద్రత కల్పించడం సాధ్యమైతే, ఇన్నాళ్లూ వందల కార్లతో ఎందుకు ప్రజాధనాన్ని వృథా చేశారు? లేదు ఇది కేవలం టీవీ కెమెరాల కోసమే అయితే, ప్రధాని భద్రతను పణంగా పెడుతున్నట్లా? దీనికి సమాధానం లేదు.

దేశంలో విదేశీ ప్రయాణాలు, లగ్జరీ ఖర్చులు, బంగారం కొనుగోళ్లకు ప్రధాన ఇంధనం 'నల్లధనం' (Black Economy). దేశంలో అవినీతి విపరీతంగా పెరిగిపోయిందని పారిశ్రామికవేత్తలు అంతర్గతంగా వాపోతున్నారు. రాష్ట్రాల్లోని ప్రతిపక్ష నేతలపై అవినీతి ఆరోపణలు చేసే అధికార పార్టీ.. సదరు నేతలు తమ పార్టీలో చేరగానే క్లీన్ చిట్ ఇస్తోంది. వారు రాత్రికి రాత్రే నీతిమంతులుగా ఎలా మారారు? రాజకీయ నాయకులే అవినీతి సొమ్ము సంపాదిస్తున్నప్పుడు, తాము ఎందుకు త్యాగాలు చేయాలని కార్పొరేట్లు, ధనవంతులు భావిస్తున్నారు.

గతంలో కోవిడ్ పాండమిక్ సమయంలో కూడా 'అంతా కంట్రోల్‌లో ఉంది' అని చెప్పి, మహాకుంభమేళాకు అనుమతి ఇచ్చి డెల్టా వేవ్‌లో లక్షలాది మంది మరణానికి కారణమయ్యారు. వ్యాక్సిన్ల ఆర్డర్లను సకాలంలో ఇవ్వకపోవడం వల్ల సీరమ్ ఇన్స్టిట్యూట్ కోట్లాది డోసులను విదేశాలకు ఎగుమతి చేయాల్సి వచ్చింది. చివరకు డెల్టా వేవ్ ముంచెత్తిన తర్వాతే వ్యాక్సినేషన్ వేగం పెంచారు. ప్రస్తుత ఇంధన సంక్షోభంలోనూ ప్రభుత్వం అదే తరహా బ్లండర్ చేస్తోంది.

ప్రభుత్వాలు కేవలం ఎన్నికల నుండి ఎన్నికలకు ఆలోచించడం మానేయాలి. కార్పొరేట్ వర్గాల ఫైవ్ స్టార్ సంస్కృతికి, ప్రభుత్వాల అనవసర ఖర్చులకు అడ్డుకట్ట వేయాలి. నిజంగా దేశాన్ని కాపాడాలనే ఉద్దేశం ప్రభుత్వానికి ఉంటే.. తక్షణమే ప్రైవేట్ రిఫైనరీల చమురు ఎగుమతులను, సంపన్నుల ఎల్‌ఆర్ఎస్ (LRS) నిధులను నిలిపివేయాలి. విదేశాల్లో దాచుకున్న నల్లధనాన్ని వెనక్కి తీసుకురావాలి. అంబానీ అమెరికాలో పెట్టబోయే $300 బిలియన్లు, అదానీ ప్రకటించిన $10 బిలియన్ల పెట్టుబడులను భారతదేశంలోనే పెట్టేలా వారిని ఒప్పించాలి. సామాన్యుడిని పొదుపు చేయమనడం కాదు.. ముందుగా పాలకులు తమ విలాసాలను తగ్గించుకుని ఆదర్శంగా నిలవాలి. అప్పుడే ఈ అంతర్జాతీయ సంక్షోభాన్ని దేశం తట్టుకోగలదు.

- ప్రొఫెసర్ అరుణ్ కుమార్ (రిటైర్డ్ ఎకనామిక్స్ ప్రొఫెసర్, జేఎన్‌యూ)

(thewire సౌజన్యంతో)