ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామక కమిటీలో సీజేఐ ఉండాలా?

 

• పార్లమెంటును కోర్టులు ఆదేశించగలవా అని సుప్రీంకోర్టు ప్రశ్న!

ముఖ్య ఎన్నికల కమిషనర్ (CEC) , ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల (ECs) నియామక ప్రక్రియలో భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI)ని సభ్యుడిగా చేర్చాలని పార్లమెంటును కోర్టులు ఆదేశించగలవా అని సుప్రీంకోర్టు బుధవారం కీలక ప్రశ్నను లేవనెత్తింది. చట్టాలను రూపొందించడం అనేది పూర్తిగా పార్లమెంటు సార్వభౌమాధికారమని, ఒక నిర్దిష్ట చట్టాన్ని ఇలాగే చేయాలని కోర్టులు ఆదేశాలు జారీ చేయలేవని జస్టిస్ దీపాంకర్ దత్తా , జస్టిస్ సతీష్ చంద్ర శర్మలతో కూడిన ధర్మాసనం వ్యాఖ్యానించింది. గతంలో 2023లో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పులో సీజేఐని నియామక కమిటీలో చేర్చాలని సూచించినప్పటికీ, అది కేవలం పార్లమెంటు చట్టం చేసే వరకు తాత్కాలికంగా చేసిన ఏర్పాటు మాత్రమేనని ధర్మాసనం గుర్తుచేసింది. ఇప్పుడు చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత, ఆ చట్టం పాత తీర్పులోని నిబంధనలను పాటించడం లేదని చెప్పడం సమంజసం కాదని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.

ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న 'చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ , ఇతర ఎలక్షన్ కమిషనర్ల చట్టం, 2023' ప్రకారం నియామక కమిటీలో ప్రధానమంత్రి, ఒక కేంద్ర మంత్రి , లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు సభ్యులుగా ఉంటారు. ఈ చట్టం వల్ల నియామక ప్రక్రియలో కార్యనిర్వాహక వర్గం (Executive) ఆధిపత్యం పెరుగుతుందని, ఇది ఎన్నికల కమిషన్ స్వయంప్రతిపత్తిని దెబ్బతీస్తుందని ఆరోపిస్తూ దాఖలైన పిటిషన్లను కోర్టు విచారించింది. నియామక ప్రక్రియ పారదర్శకంగా లేకపోతే అది స్వేచ్ఛాయుత ఎన్నికల నిర్వహణపై ప్రభావం చూపుతుందని పిటిషనర్ల తరపు న్యాయవాదులు వాదించారు. అయితే, ప్రభుత్వం తరపున హాజరైన సొలిసిటర్ జనరల్ తుషార్ మెహతా, తాను ఇతర కేసుల్లో బిజీగా ఉన్నందున ఈ విచారణను వాయిదా వేయాలని కోరారు. కానీ, ఈ అంశం దేశ ప్రజాస్వామ్యానికి అత్యంత కీలకమైనదని పేర్కొంటూ విచారణను వాయిదా వేయడానికి సుప్రీంకోర్టు నిరాకరించింది.