హౌతీల దాడులతో సౌదీకి అదే ప్రత్యామ్నాయ మార్గమా?
యెమెన్కు చెందిన హౌతీ తిరుగుబాటుదారులు సౌదీ అరేబియా చమురు మౌలిక సదుపాయాలు, ఎర్ర సముద్రంలోని చమురు రవాణా మార్గాలపై వరుస దాడులు కొనసాగిస్తుండటంతో రియాద్కు ఐరోపాకు ముడి చమురు ఎగుమతి చేయడం మరింత క్లిష్టంగా మారుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో దాదాపు ఆరు దశాబ్దాల క్రితం ఇజ్రాయెల్, అప్పటి షా పాలనలో ఉన్న ఇరాన్ కలిసి అత్యంత రహస్యంగా నిర్మించిన ఒక చమురు పైప్లైన్ ఇప్పుడు మళ్లీ చర్చనీయాంశంగా మారింది. ప్రస్తుతం సౌదీ అరేబియా ఐరోపాకు చమురు సరఫరా చేయడానికి ఈ పైప్లైన్ కీలక ప్రత్యామ్నాయంగా మారే అవకాశం ఉందని ఇంధన రంగ నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
ఇటీవలి రోజుల్లో ఇరాన్ మద్దతు ఉన్న హౌతీలు సౌదీ అరామ్కోకు చెందిన జజాన్, యాన్బు చమురు కేంద్రాలపై దాడులు చేసినట్లు ప్రకటించగా, సౌదీ ప్రభుత్వం పలువురు డ్రోన్లను అడ్డుకున్నట్లు తెలిపింది. రాయిటర్స్ కథనం ప్రకారం జూలై 27న జరిగిన దాడి తర్వాత రోజుకు నాలుగు లక్షల బ్యారెళ్ల సామర్థ్యం ఉన్న జజాన్ రిఫైనరీ కార్యకలాపాలను సౌదీ అరామ్కో తాత్కాలికంగా నిలిపివేసింది. ఈ దాడిలో రిఫైనరీకి చెందిన ఇంటిగ్రేటెడ్ గ్యాసిఫికేషన్ కాంప్లెక్స్, నిల్వ ట్యాంకులు దెబ్బతిన్నాయని, మరమ్మతులు ఆగస్టు మధ్య వరకు కొనసాగే అవకాశముందని పేర్కొంది.
సౌదీ అరేబియా ఇప్పటికే హోర్ముజ్ జలసంధిని తప్పించేందుకు తూర్పు ప్రాంతాల నుంచి యాన్బు వరకు చమురును తరలించే ఈస్ట్–వెస్ట్ పైప్లైన్ను వినియోగిస్తోంది. అయితే అక్కడి నుంచి ఐరోపాకు వెళ్లాలంటే బాబ్ అల్-మందెబ్ జలసంధి మీదుగానే చమురు ట్యాంకర్లు ప్రయాణించాల్సి వస్తోంది. ప్రస్తుతం హౌతీల దాడుల కారణంగా ఈ మార్గం కూడా ప్రమాదకరంగా మారడంతో సౌదీ కొత్త ప్రత్యామ్నాయాలను పరిశీలించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.
ఈ నేపథ్యంలో ఇజ్రాయెల్లోని ఎర్ర సముద్ర తీర నగరం ఎయిలాత్ను మధ్యధరా సముద్రంలోని అష్కెలాన్తో అనుసంధానించే 254 కిలోమీటర్ల పొడవైన పైప్లైన్పై దృష్టి పడింది. 1960ల చివర్లో అప్పటి ఇరాన్ షా మొహమ్మద్ రెజా పహ్లవీ పాలనలో ఇరాన్ పెట్టుబడులతో, ఇజ్రాయెల్ సాంకేతిక సహకారంతో ఈ పైప్లైన్ను అత్యంత రహస్యంగా నిర్మించారు. అప్పట్లో ఇరాన్ నుంచి ఎయిలాత్కు చేరిన ముడి చమురును ఈ పైప్లైన్ ద్వారా అష్కెలాన్కు తరలించి అక్కడి నుంచి ఐరోపాకు పంపేవారు. ఈ మార్గం ద్వారా సూయజ్ కాలువను పూర్తిగా తప్పించవచ్చనే వ్యూహాత్మక ప్రయోజనం ఉండేది.
అమెరికా సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ (CIA) డీక్లాసిఫై చేసిన పత్రాల ప్రకారం ఈ ప్రాజెక్టుకు అప్పట్లో అమెరికా కూడా అత్యంత వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. భారీ సూపర్ ట్యాంకర్లు ఎయిలాత్లో చమురును దించి, అక్కడి నుంచి 42 అంగుళాల పైప్లైన్ ద్వారా అష్కెలాన్కు తరలించి, అక్కడి నుంచి చిన్న నౌకల్లో ఐరోపాకు పంపే విధంగా దీన్ని రూపొందించారు. మొదట ఏడాదికి రెండు కోట్ల టన్నుల చమురును తరలించే సామర్థ్యంతో నిర్మించగా, తర్వాత దానిని ఐదు నుంచి ఆరు కోట్ల టన్నులకు పెంచాలని ప్రణాళిక రూపొందించారు. ఈ మార్గం సూయజ్ కాలువ లేదా ఆఫ్రికా దక్షిణ తీరంలోని కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గంతో పోలిస్తే తక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నదిగా CIA అంచనా వేసింది.
ఈ మౌలిక సదుపాయాలను నిర్వహించే సంస్థ ప్రస్తుతం **యూరప్–ఏషియా పైప్లైన్ కంపెనీ (EAPC)**గా కొనసాగుతోంది. ఇరాన్లో ఇస్లామిక్ విప్లవం తర్వాత రెండు దేశాల మధ్య సంబంధాలు తెగిపోవడంతో ఈ సంస్థపై ఇజ్రాయెల్ పూర్తిగా నియంత్రణ సాధించింది. అనంతరం స్విట్జర్లాండ్లోని మధ్యవర్తిత్వ ట్రిబ్యునల్ ఇరాన్కు 1.1 బిలియన్ డాలర్లు చెల్లించాలని తీర్పు ఇచ్చినా, శత్రుదేశాల చట్టాల కారణంగా ఆ మొత్తాన్ని చెల్లించలేమని ఇజ్రాయెల్ నిరాకరించింది. ఇప్పటికీ ఈ సంస్థ కార్యకలాపాలపై 1968లో అమల్లోకి వచ్చిన ప్రత్యేక గోప్యతా నిబంధనలు కొనసాగుతున్నాయి.
ఇజ్రాయెల్ ఇంధన మంత్రి ఎలి కోహెన్ ఇప్పటికే సౌదీ నుంచి ఎయిలాత్ వరకు సుమారు 700 కిలోమీటర్ల కొత్త పైప్లైన్ నిర్మాణ ప్రతిపాదనను అమెరికా ముందు ఉంచినట్లు ఇజ్రాయెల్కు చెందిన ఓపెన్ సోర్స్ ఇంటెలిజెన్స్ విశ్లేషకుడు జే లెట్నీ వెల్లడించారు. 2020లో యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్తో విఫలమైన ఒప్పందం తర్వాత ఇలాంటి ప్రతిపాదనను అధికారికంగా ముందుకు తీసుకురావడం ఇదే తొలిసారి అని ఆయన చెప్పారు. అయితే ఈ ప్రణాళిక పూర్తిగా సౌదీ రాజకీయ నిర్ణయంపైనే ఆధారపడి ఉందని స్పష్టం చేశారు.
ఈ ప్రణాళిక అమలైతే సౌదీ చమురు ముందుగా ఈస్ట్–వెస్ట్ పైప్లైన్ ద్వారా యాన్బుకు చేరి, అక్కడి నుంచి ట్యాంకర్లు ఎర్ర సముద్రం మీదుగా గల్ఫ్ ఆఫ్ అకాబాలోని ఎయిలాత్కు వస్తాయి. అక్కడ నుంచి పైప్లైన్ ద్వారా అష్కెలాన్కు చేరిన చమురును మధ్యధరా సముద్రం మీదుగా ఐరోపాకు తరలిస్తారు. ప్రస్తుతం ఈ పైప్లైన్ రోజుకు గరిష్ఠంగా 12 లక్షల బ్యారెళ్ల చమురును తరలించే సామర్థ్యం కలిగి ఉంది. అయితే సౌదీ రోజువారీ మొత్తం ఎగుమతులు 60 లక్షల నుంచి 75 లక్షల బ్యారెళ్ల వరకు ఉంటాయి. అందువల్ల ఇది మొత్తం ఎగుమతులకు ప్రత్యామ్నాయం కాకపోయినా, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో 5 నుంచి 15 శాతం వరకు చమురును తరలించే సహాయక మార్గంగా ఉపయోగపడుతుందని నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు.
అయితే ఈ ప్రణాళిక అమలుకు పలు సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం ఎయిలాత్ పోర్టు సామర్థ్యం సౌదీ స్థాయి చమురు ఎగుమతులను నిర్వహించేందుకు సరిపోదని నిపుణులు చెబుతున్నారు. హౌతీల దాడుల కారణంగా ఎయిలాత్ పోర్టు కార్యకలాపాలు ఇప్పటికే 90 శాతానికి పైగా తగ్గిపోయాయని, పెద్ద చమురు ట్యాంకర్లు నిలిపేందుకు లోతు పెంపు, భారీ నిల్వ ట్యాంకులు, అత్యాధునిక భద్రతా వ్యవస్థల కోసం బిలియన్ల డాలర్ల పెట్టుబడి అవసరమవుతుందని అంచనా వేస్తున్నారు.
పైప్లైన్ భద్రత కూడా మరో ప్రధాన సవాలుగా మారనుంది. గత ఐదేళ్లలో కనీసం 11 సాంకేతిక లోపాలు, తొమ్మిది విధ్వంసక చర్యలు లేదా మానవ తప్పిదాల కారణంగా ప్రమాదాలు జరిగినట్లు సమాచారం. 2021లో రాకెట్ దాడి కూడా జరిగింది. 2025లో ఇరాన్ దాడుల వల్ల ఇజ్రాయెల్లోని బజాన్ చమురు కేంద్రాలు దెబ్బతినగా, కరిష్, లెవియథాన్ గ్యాస్ క్షేత్రాల కార్యకలాపాలు కూడా తాత్కాలికంగా నిలిచిపోయాయి. అయినప్పటికీ డ్రోన్లు, క్షిపణులను అడ్డుకోవడంలో ఇజ్రాయెల్కు ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ వైమానిక రక్షణ వ్యవస్థల్లో ఒకటి ఉందని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.
అయితే సాంకేతిక సమస్యల కంటే రాజకీయ అడ్డంకులే పెద్దవిగా కనిపిస్తున్నాయి. పాలస్తీనా స్వతంత్ర దేశ ఏర్పాటుకు స్పష్టమైన మార్గం కనిపించకపోతే ఇజ్రాయెల్తో సంబంధాల సాధారణీకరణ జరగదని సౌదీ అరేబియా పలుమార్లు ప్రకటించింది. గాజాలో కొనసాగుతున్న యుద్ధం కారణంగా ఇప్పటికే రెండు దేశాల మధ్య చర్చలు నిలిచిపోయాయి. అయినప్పటికీ ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు ఐజాక్ హెర్జాగ్ ఇటీవల సౌదీతో శాంతి సంబంధాలు తన కల అని వ్యాఖ్యానించారు.
ఇజ్రాయెల్ వ్యూహకర్తలు సౌదీతో సంబంధాల సాధారణీకరణ ఎప్పుడనేది మాత్రమే ప్రశ్న, అది జరుగుతుందా లేదా అనేది కాదనే ధోరణితో ఉన్నారని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. అయితే సౌదీ మాత్రం పాలస్తీనా అంశంలో పురోగతి లేకుండా ఇజ్రాయెల్ను గుర్తించే ప్రసక్తే లేదని స్పష్టం చేస్తోంది. అందువల్ల ఈ పైప్లైన్ ప్రణాళిక ఇంధన భద్రతకు ఉపయోగపడినా, దాన్ని అమలు చేయడానికి అవసరమైన రాజకీయ అంగీకారం ఇప్పట్లో లభిస్తుందా అన్నది అనిశ్చితంగా ఉంది.
ఇప్పటి ఉపగ్రహ సాంకేతికత, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య పర్యవేక్షణ వ్యవస్థల కారణంగా ఇలాంటి చమురు రవాణాను పూర్తిగా రహస్యంగా నిర్వహించడం దాదాపు అసాధ్యమని నిపుణులు చెబుతున్నారు. చిన్న స్థాయిలో కొంతకాలం గోప్యంగా ఉంచినా, భారీ స్థాయిలో చమురు ప్రవాహాలను దాచడం సాధ్యం కాదని వారు అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఇలాంటి ఒప్పందం కుదిరితే ఇరాన్ తీవ్రంగా వ్యతిరేకించే అవకాశముందని, హౌతీలు కూడా ఈ మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకునే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరిస్తున్నారు. మరోవైపు హోర్ముజ్ జలసంధిపై ఆధారాన్ని తగ్గించడం, సౌదీ–ఇజ్రాయెల్ సంబంధాలను బలోపేతం చేయడం, ఐరోపాకు ప్రత్యామ్నాయ చమురు మార్గాన్ని అందించడం వంటి కారణాలతో అమెరికా మాత్రం ఈ ప్రణాళికకు పరోక్షంగా మద్దతు ఇచ్చే అవకాశం ఉందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
