జేమ్స్‌ వెబ్‌ కంటికి చిక్కిన ‘లయన్‌ నెబ్యులా’ అద్భుత దృశ్యాలు

• వేల ఏళ్లుగా సాగుతున్న నక్షత్ర మరణగాథ!

అంతరిక్షంలో మరో అద్భుత దృశ్యం శాస్త్రవేత్తలను ఆకట్టుకుంటోంది. ‘లయన్‌ నెబ్యులా’గా ప్రసిద్ధి చెందిన NGC 2392ను జేమ్స్‌ వెబ్‌ స్పేస్‌ టెలిస్కోప్‌ ఇన్‌ఫ్రారెడ్‌ కెమెరాలు మరింత స్పష్టంగా ఆవిష్కరించాయి. ప్రకాశించే వాయువులు, దుమ్ముతో కూడిన ‘జూలు’లాంటి నిర్మాణం, విస్తరిస్తున్న వాయు బుడగతో కనిపిస్తున్న ఈ నెబ్యులా.. తన జీవితంలోని చివరి దశకు చేరుకున్న ఓ నక్షత్రం వేల సంవత్సరాలుగా తన చుట్టూ ఉన్న అంతరిక్షాన్ని ఎలా మార్చేస్తోందో చెబుతోంది.

సింహం ముఖం వెనుక ఓ మృత్యుంజయ నక్షత్రం

లయన్‌ నెబ్యులా మధ్యలోనే ఈ అద్భుత దృశ్యానికి కారణమైన నక్షత్ర అవశేషం ఉంది. ఆక్సిజన్‌ సమృద్ధిగా ఉన్న ఈ నక్షత్రం తన జీవితచక్రం చివరి దశకు చేరుకుని అత్యంత వేడిగా ఉండే వైట్‌ డ్వార్ఫ్‌గా మిగిలింది. ఈ నక్షత్రం నుంచి వెలువడుతున్న శక్తివంతమైన కిరణాలు చుట్టూ ఉన్న వాయువును అయనీకరణం చేస్తూ విస్తరిస్తున్న ఓ భారీ బుడగను సృష్టిస్తున్నాయి. అదే క్రమంగా ‘సింహం ముఖం’లాంటి ఆకారాన్ని సంతరించుకుంది. నక్షత్రం నుంచి వెలువడే తీవ్రమైన కిరణాలు దాని చుట్టూ ఉన్న ధూళిని కూడా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. అయితే ఈ వాయువులు, ధూళి ఎందుకు ఇంత సంక్లిష్టమైన వలయాలు, పొరల రూపంలో ఏర్పడ్డాయన్నది ఇప్పటికీ శాస్త్రవేత్తలకు పూర్తిగా అంతుపట్టలేదు. ఇలాంటి నిర్మాణాలు అనేక ప్లానెటరీ నెబ్యులాల్లో కనిపిస్తుంటాయి.

హబుల్‌ చూపని వివరాలను వెబ్‌ ఆవిష్కరణ

లయన్‌ నెబ్యులా శాస్త్రవేత్తలకు కొత్తది కాదు. 2000 సంవత్సరంలో హబుల్‌ స్పేస్‌ టెలిస్కోప్‌ దీన్ని కనిపించే కాంతిలో చిత్రీకరించింది. అప్పట్లోనే సింహం ఆకారాన్ని పోలిన దీని రూపం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆసక్తిని రేకెత్తించింది. అయితే జేమ్స్‌ వెబ్‌ స్పేస్‌ టెలిస్కోప్‌ ఇన్‌ఫ్రారెడ్‌ కాంతిలో పరిశీలించడం ద్వారా ఇంతకుముందు స్పష్టంగా కనిపించని ఎన్నో వివరాలను బయటపెట్టింది. వెబ్‌లోని NIRCam (Near Infrared Camera), MIRI (Mid Infrared Instrument) పరికరాల ద్వారా సూక్ష్మమైన ధూళి సమూహాలు, ప్రకాశించే అయనీకృత వాయు మేఘాలు మరింత స్పష్టంగా కనిపించాయి. దీంతో నెబ్యులా నిర్మాణం కాలక్రమంలో ఎలా మారుతోందో పరిశీలించేందుకు ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు కొత్త అవకాశాలు లభించాయి.

సాధారణ నక్షత్రం ఇలా ‘మరణిస్తుంది’

ప్రతి నక్షత్రం తన జీవితాన్ని సూపర్‌నోవాగా ముగించదు. అత్యంత భారీ నక్షత్రాలు పేలిపోయి సూపర్‌నోవాలుగా మారుతాయి. కానీ సూర్యుడి వంటి చాలా నక్షత్రాలు పూర్తిగా భిన్నమైన మార్గాన్ని అనుసరిస్తాయి. తమ కేంద్రంలో అణు సంయోగ ప్రక్రియ ద్వారా తగినంత శక్తిని ఉత్పత్తి చేయలేని దశకు చేరుకున్నప్పుడు అవి అస్థిరంగా మారి, తమ బయటి పొరలను అంతరిక్షంలోకి వదులుతాయి. ఈ వాయువులు, ధూళి విస్తరించి ప్రకాశించే మేఘాలుగా మారతాయి. వీటినే ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు ప్లానెటరీ నెబ్యులాలుగా పిలుస్తారు. ఈ దశలోనే విశ్వంలో కనిపించే ధూళిలో గణనీయమైన భాగం ఏర్పడుతుంది. నక్షత్రం మధ్యలో మిగిలే అత్యంత వేడి కోర్‌ వైట్‌ డ్వార్ఫ్‌గా మారి, దాని నుంచి వెలువడే కిరణాలు చుట్టూ ఉన్న వాయువు, ధూళిని మరింత దూరంగా నెట్టేస్తుంటాయి.

సింహం ‘జూలు’లో దాగిన రహస్యం

లయన్‌ నెబ్యులాలో కనిపించే పొడవైన, ప్రవహించే జూలు కేవలం అందమైన ఆకృతి కాదు. వాస్తవానికి అవి వైట్‌ డ్వార్ఫ్‌ కాంతితో ప్రకాశిస్తున్న ధూళి పొర అంతర్భాగం. తోకచుక్కల తోకలను పోలిన రేఖలు కూడా ప్రత్యేకమైనవే. అవి నక్షత్రం నుంచి వెలువడుతున్న తీవ్రమైన కిరణాలను తట్టుకుని మిగిలిన దట్టమైన ధూళి సమూహాలు. ఇవి తమ వెనుక ఉన్న పదార్థాన్ని కొంతవరకు రక్షిస్తూ ముందుకు సాగుతున్నాయి. వేల సంవత్సరాలుగా ఈ నెబ్యులా మారుతూ వస్తుండటంతో.. జేమ్స్‌ వెబ్‌ ప్రస్తుతం కొనసాగుతున్న ఓ సుదీర్ఘ ప్రక్రియలోని ఒక దశను మాత్రమే మనకు చూపిస్తోంది.

మరో 10 వేల ఏళ్లలో ఏమవుతుంది?

లయన్‌ నెబ్యులా కథ ఇంకా ముగియలేదు. దాని చుట్టూ ఉన్న వాయువులు, ధూళి క్రమంగా వైట్‌ డ్వార్ఫ్‌ నుంచి దూరంగా విస్తరిస్తూనే ఉంటాయి. వాయు బుడగ మరింత పెద్దదవుతుండటంతో నెబ్యులా కూడా క్రమంగా పలుచబడుతుంది.ఖగోళ శాస్త్రవేత్తల అంచనా ప్రకారం, రాబోయే సుమారు 10,000 సంవత్సరాల్లో లయన్‌ నెబ్యులా క్రమంగా అంతరిక్షంలో చెదిరిపోవచ్చు. విశ్వం వయసుతో పోలిస్తే 10 వేల సంవత్సరాలు చాలా స్వల్ప కాలమే. ఒక నక్షత్రం తన జీవితానికి ముగింపు పలుకుతూ సృష్టించిన ఈ అద్భుత దృశ్యం కూడా చివరికి అంతరిక్షంలో కలిసిపోనుంది.

మూలం: NASA Science